Podstawowe zasady przetrwania

Każdy z nas stara się jak może, aby unikać prowokowania sytuacji niebezpiecznych. Niestety często jest to niemożliwe i życie zaskakuje nas w najmniej oczekiwanych momentach. Aby przetrwać, musimy być przygotowani na wszystko i wiedzieć jak poradzić sobie w niekorzystnych warunkach. Można wyróżnić kilka podstawowych kroków, jakie należy początkowo przedsięwziąć:
- otrząsnąć się z pierwszego szoku,
- przeanalizować sytuację, w jakiej się znaleźliśmy,
- przygotować plan działania,
- pokonać swoich największych wrogów: strach i samotność.

Należy zacząć od pozytywnego myślenia, które wzmocni naszego ducha. Bez względu na to, co się wydarzyło żyjemy, nie jesteśmy ranni, wcześniej lub później nadejdzie pomoc, a my wiemy, co mamy robić do tego czasu. Zdolność do przetrwania można zobrazować piramidą, której absolutną podstawą jest WOLA. Dopiero na następnych miejscach są: znajomość metod przetrwania, trening oraz tak przeceniany przez wszystkich ekwipunek, bez którego można poradzić sobie w nawet najbardziej ekstremalnych sytuacjach.

Należy pamiętać o hierarchii czynników przetrwania, które powinien mieć w umyśle człowiek, który znalazł się w niecodziennej i trudnej sytuacji:

1. Wiara w siebie
2. Wola przeżycia
3. Schronienie i ogień
4. Sygnalizacja
5. Woda
6. Żywność
7. Plan działania

Mając do czynienia z sytuacją ekstremalną należy przyjąć postawę aktywną oraz zachować wiarę w siebie i w swoje możliwości pomimo wszelkich przeciwności, z jakimi właśnie się spotkaliśmy lub wkrótce spotkamy:
- strach i obawy;
- ból, choroby, obrażenia;
- pragnienie i głód;
- zmęczenie, brak snu;
- monotonia, samotność.

Można wyróżnić dziesięć rzeczy, które ułatwią nam stawienie czoła i sprostanie wszelkim zagrożeniom i niebezpieczeństwom:

1. Uwierzyć w siebie. Ćwiczyć własną stanowczość, silną wolę oraz umiejętność adaptacji do każdej napotkanej sytuacji.
2. Realnie oceniać własne możliwości oraz przygotowanie ekwipunku, adekwatnie do planowanych działań.
3. Zaplanować i dobrze przygotować się do potencjalnie trudnych wypraw czy podróży.
4. Zaopatrzyć się w podstawowy ekwipunek, ułatwiający przetrwanie,
5. Przystosować ubiór do warunków klimatycznych panujących w miejscu, w jakie się wybieramy.
6. Przewidywać najbardziej niespodziewane scenariusze – nie dać się zaskoczyć.
7. Pozostawiać informacje o planowanych trasach wędrówki i szacowanym czasie powrotu.
8. Przyznać się do strachu i go kontrolować. Nie pozwolić dać mu się sparaliżować.
9. Wybrać demokratycznie dowódcę grupy i słuchać jego decyzji.
10. Realnie ocenić czy pozostać na miejscu czekając na pomoc, czy samemu wyruszyć, aby ją sprowadzić.

Znalezienie się w ekstremalnej sytuacji wymaga wyzwolenia i wykorzystania tkwiących głęboko i ukrytych w człowieku możliwości oraz zasobów siły i energii. Jest to możliwe, ale tylko wtedy, gdy człowiek kontroluje swoją psychiką, która jest odpowiedzialna za panowanie nad emocjami oraz pozwala podjęcie walki z bezlitosnymi wrogami, takimi jak: zimno, samotność, ból, pragnienie, głód czy zmęczenie. Największe trudności można przezwyciężyć dzięki woli oraz instynktowi życia. Napotykane przeszkody mogą wydawać się nie do przebrnięcia chociażby, dlatego, że nigdy wcześniej nie mieliśmy z nimi do czynienia. Aby je pokonać należy być przygotowanym do poniesienia wielu wyrzeczeń takich jak np.: nieregularny sen i odpoczynek, nieapetyczne jedzenie, wysiłek ponad siły, zimno lub noszenie mokrego ubrania. Podstawowym czynnikiem odniesienia sukcesu i przeżycia jest nadzieja i wiara.

Strach jest uczuciem, jakie odczuwamy postawieni wobec realnego lub wirtualnego zagrożenia i jest naturalną reakcją organizmu. Potrafi nieść za sobą pozytywny wpływ na człowieka: wyostrza zmysły, przygotowuje umysł do niebezpiecznych sytuacji, poprawia możliwości fizyczne ciała ludzkiego oraz potrafi zmobilizować rezerwy drzemiące w organizmie. Jego objawy fizyczne są łatwo dostrzegalne: poszerzone źrenice, przyśpieszony puls, pocenie się, oszołomienie, napięcie mięśni, mdłości, ostre tony głosu lub suchość w ustach. Można zaobserwować również reakcje psychiczną pojawiająca się pod wpływem strachu: agresywność, problemy z koncentracją, irytacja lub zamęt w głowie.

Nie można lekceważyć strachu gdyż nie sprawi to, że uda nam się z nim wygrać. Kluczem do sukcesu jest jego opanowanie i wykorzystanie, koncentracja na analizie sytuacji oraz przygotowanie planu działania. Jeśli jesteśmy dobrze przygotowani, mamy wcześniejsze doświadczenia w radzeniu sobie z trudnymi sytuacjami, wówczas łatwiej będzie nam zachować spokój oraz wiarę w siebie. Podstawą jest zaakceptowanie strachu, dzięki czemu będziemy mogli go kontrolować i w sprzyjających okolicznościach wykorzystać do działania. W przeciwnym wypadku, strach może szybko przerodzić się w panikę, co postawi nas w zdecydowanie mniej korzystnej sytuacji.

Co robić gdy dopadnie nas strach:
- usiąść, aby ochłonąć, odpocząć,
- wykonywać głębokie wdechy,
- starać się spokojnie obserwować otoczenie,
- mówić do siebie dla dodania otuchy,
- przeanalizować na spokojnie sytuację,
- podjąć decyzję, co do dalszych planów.

Nie należy dopuszczać do sytuacji, aby opanowała nas panika gdyż powoduje to szereg niepożądanych zjawisk:
- tracimy zdolność racjonalnego myślenia,
- tracimy niepotrzebnie siły,
- zaczynamy działać na oślep,
- sytuacja zaczyna wymykać nam się spod kontroli,
- wyolbrzymiamy potencjalne lub istniejące niebezpieczeństwo,
- często dochodzi do utraty norm moralnych,

Reagowanie w sposób destruktywny prowadzi do marnotrawienia sił, utraty zdolności racjonalnego rozumowania, popadania w rozpacz odbierającą wolę przetrwania, a także często nawet uniemożliwia gesty solidarności międzyludzkiej. Błędem ludzi jest to, że odsuwają od siebie myśli, iż mogliby kiedykolwiek znaleźć się w ekstremalnej sytuacji. Wcześniejsze przewidywanie i przygotowanie wpłynęłoby pozytywnie na poznanie samego siebie, rozwinęłoby wole przetrwania i w końcowym efekcie pozwoliło wyjść cało z opresji.

Człowiek poszukujący wręcz skrajnych sytuacji i sposobów radzenia sobie w nich, posiadający zdolność przystosowywania się do najbardziej niesprzyjających warunków będzie potrafił wykorzystać strach jako swojego sprzymierzeńca, uniknąć paniki i wykorzystać na swoją korzyść emocje.

Często jednak sytuacja wygląda tak, że na ekstremalną sytuację zostaje wystawiony nie pojedynczy osobnik, lecz cała grupa osób. Taka sytuacja posiada dwie strony medalu. Z jednej strony, obecność innych osób dodaje otuchy i powoduje, że łatwiej znosić sytuację, w jakiej się znajduje. Ponadto w grupie osób każdy jest inny, ma odmienne doświadczenia, zróżnicowane są również umiejętności poszczególnych członków ekipy, co sprawia, że tacy ludzie doskonale się uzupełniają, pojawia się solidarność i poczucie odpowiedzialności za pozostałych członków. W takiej grupie, szybko wyłania się przywódca i lider posiadający najsilniejszą osobowość i biorący na siebie ciężar odpowiedzialności.

Z drugiej strony rodzi to dodatkowe problemy i komplikacje. Mogą powstawać urazy oraz wybuchać kłótnie, które będą miały destabilizujący wpływ na całą grupę. W takiej sytuacji największa rola należy do lidera grupy, którego zadaniem będzie rozładowywanie pojawiających się konfliktów i uświadamianie ludziom, iż wszyscy są sobie nawzajem potrzebni i muszą wzajemnie współpracować, aby przeżyć.

* * *

Artykuł napisany na podstawie książki podróżnika Jacka Pałkiewicza: „Survival Sztuka przetrwania”

Kilka słów o autorze książki:

Jacek Pałkiewicz: Reporter i eksplorator, od ponad 35 lat przemierza peryferie świata. Twórca survivalu w Europie. Zanim został dziennikarzem Jacek Pałkiewicz zarabiał na życie jako oficer na statkach bandery panamskiej, pracował w kopalni złota w Ghanie na głębokości 1600 m, poszukiwał diamentów w Sierra Leone, pływał jako kapitan na wielkich jachtach.
W 1975 r. przepłynął samotnie Atlantyk na 5 metrowej łodzi ratunkowej, bez radia i sekstantu. Jego rejs, pierwszy tego rodzaju w historii żeglugi, był swego rodzaju laboratorium psychologii kosmicznej. Badacze z NASA byli zainteresowani problematyką deprywacji w czasie jego 44- dniowej żeglugi i wykorzystaniem doświadczenia dobrowolnego rozbitka w warunkach ekstremalnej izolacji.
Założona przez niego w 1983 r. we Włoszech szkoła przetrwania stała się wzorem do naśladowania w wielu krajach. Współpracował z rosyjskim Centrum Szkolenia Kosmonautów w programie survivalowym. Uczy elitarne jednostki specjalne strategii przetrwania w odmiennych strefach klimatycznych.
Kierował wieloma ambitnymi wyprawami międzynarodowymi pod wszystkimi szerokościami geograficznymi świata w poszukiwaniu osobliwości ginących cywilizacji, niezwykłych zjawisk i ludzi. Poznał największe dżungle naszej planety i należy do ostatniej już chyba generacji eksploratorów pustyń. Zna bardzo dobrze Indochiny i Syberię. Najczęściej podróżował w stylu dziewiętnastowiecznych odkrywców: na wielbłądach, jakach, słoniach, bądź reniferowymi zaprzęgami, piechotą, chińskim sampanem czy indiańskimi pirogami.